Majer Wolanowski
Mało kto wie, że z Przysuchy wywodzi się znany przedsiębiorca działający w Warszawie pod koniec XIX w., którego dom ciągle jeszcze stoi w centrum miasta.
Chcielibyśmy przypomnieć postać Majera Wolanowskiego. Urodził się on w Przysusze 23 czerwca 1843 r. z ojca Herszka i matki Rywy z Frajtaków. Herszek zajmował się drobną działalnością przemysłową, prowadził zakład produkcji okuć budowlanych.
Majer przeniósł się do Warszawy, gdzie na początku lat 60. ożenił się z Ittą Fejgą Minces. Mieli dwoje dzieci: Izraela Hersza (Jerzego, 1865-1933) i Rozalię (Róża, 1883-1932), która wyszła za mąż za adwokata Henryka Kona.
"Świat. Pismo tygodniowe ilustrowane” Rok XIX, nr 8 / Warszawa, 23 lutego 1924 r.
Wiadomo, że początkowo rodzina Wolanowskich mieszkała przy ul. Śliskiej 4, a Majer zajmował się handlem towarami żelaznymi. Jego sklep mieścił się przy pl. Grzybowskim 2. Udał się do Westfalii, aby wyuczyć się hutnictwa i poznać się najnowszymi projektami z tej branży. Po powrocie, korzystając z wprowadzenia przez władze rosyjskie ceł protekcyjnych, założył przy ul. Gęsiej 16 zakład produkcji drutu i gwoździ oraz tektury dachowej. Ok. 1880 r. przeniósł fabrykę na większą działkę, w okolicy Gęsiej, Glinianej i Smoczej, na tzw. Glinkach, i rozszerzył jej produkcję o wszelkiego rodzaju śruby, łańcuchy na użytku kolei żelaznych, telegrafów i telefonów.
Reklama przedsiębiorstw Wolanowskiego w Kalendarzu Handlowym na rok 1889.
W 1898 r. Wolanowski zawarł spółkę z konsorcjum banków i przemysłowców belgijskich i rok później jako Boulonneries et Trefilleries de Varsovie (ancien etablissements M. Wolanowski) (fr. Fabryka śrub i drutu w Warszawie (dawne zakłady M. Wolanowskiego)) wypuściła akcje. Niedługo potem Wolanowski podjął się nowego projektu - stworzenia walcowni żelaza w Brwinowie pod Warszawą. Nie dane mu było jednak go zakończyć. 13 lipca 1900 r. Wolanowski uczestniczył w wypadku kolejowym pod Warszawą. Doznał w nim obrażeń, w wyniku których zmarł w szpitalu. Został pochowany przy głównej alei na cmentarzu żydowskim przy ul. Okopowej.
Grób Majera Wolanowskiego na cmentarzu żydowskim przy ul. Okopowej w Warszawie
W czasie największej aktywności zawodowej pod koniec XIX w. Majer Wolanowski wzniósł u na miejscu jednopiętrowej kamienicy Flinkera u zbiegu Próżnej i pl. Grzybowskiego okazałą, 5-kondygnacyjną kamienicę (adres pl. Grzybowski 6/Próżna 14). Na parterze do 1939 r. mieścił się sklep z artykułami żelaznymi produkowanymi przez fabrykę Wolanowskich. Kamienica pozostała w rękach rodziny do II wojny światowej. Została częściowo zniszczona w czasie powstania warszawskiego. Zniszczeniu uległa znaczna część skrzydła przy pl. Grzybowskim.
Kamienica Wolanowskiego, stan z 1938 roku. Referat Gabarytów, Archiwum Miasta st. Warszawy
Fabryka towarów żelaznych Wolanowskiego funkcjonowała do 1939 roku. Po śmierci Majera na jej czele stanął belgijski inżynier, jednak nie radził sobie i akcjonariusze mianowali kierownikiem syna Majera, Jerzego. Firma w 1921 r. została przekształcona w polską spółkę akcyjną. Jerzy Wolanowski kierował nią do śmierci w 1934 roku. Po 1943 r. jego zabudowania zostały spalone. Obecnie w tym miejscu przebiega ulica Esperanto, wzdłuż której stoją bloki mieszkalne.
Aleksandra Król
